Als goden in hun schepping

Tony Parsons wordt vaak gelinkt aan de neo-advaita. Er zijn een paar boeken van hem in het Nederlands verschenen. Zijn boodschap in een korte flaptekst: “Er is geen ‘jij’ of ‘ik’, er is geen zoeker, geen verlichting en geen goeroe. Er is geen beter of slechter, er is geen pad en er valt niets te bereiken. Alles wat verschijnt is bron. Alles wat zich schijnbaar manifesteert – de wereld, het levensverhaal, de hypnotische droom van afgescheidenheid, de zoektocht naar huis – is het ene verschijnend als twee, het niets verschijnend als alles, het absolute verschijnend als het specifieke. Er is geen afgescheiden intelligentie die een bestemming weeft en er is nergens ook maar enige mogelijkheid om te kiezen. Er gebeurt helemaal niets, maar dit, zoals het is, nodigt de ogenschijnlijke zoeker uit om dat wat er al is opnieuw te ontdekken… de altijd aanwezige, onveroorzaakte, onveranderlijke onpersoonlijke stilte van waaruit onvoorwaardelijke liefde overvloeit en feestviert. Het is een wondermooi mysterie.”

De boeken zijn geschreven in dialoogvorm. Het zijn vragen uit de zaal en Parsons reacties daarop, tijdens spreekbeurten bijvoorbeeld in Amsterdam of  Berlijn.
Bijvoorbeeld deze: “Hoe komt het dat we allemaal betrokken zijn bij dezelfde droom?” In zijn antwoord zegt Parsons dat we niet dezelfde droom hebben, dat is het wonderbaarlijke, elke verschijningsvorm beschouwt ‘de muur’ als zijn unieke muur. Niemand anders in dit schijnbare bestaan ziet die muur zoals jij hem ziet. Die specifieke muur is jouw uitnodiging. Het is niet in woorden uit te leggen, meent Parsons. Wij zijn goden die rondlopen in onze eigen schepping, gelovend dat we afgescheiden mensen zijn. En als er een gevoel van afscheiding is, is er meteen ook tijdsbesef, een beweging ergens naar toe. Als je denkt dat wat je zoekt daar is, ontwijk je wat is. Je vermijdt het, want dit kan het toch zeker niet zijn? Alleen maar dit? Zo zit dat spel in elkaar.

Goden die hun eigen wereld scheppen dus. Onwillekeurig denk ik aan de overledene in de godenwereld, een van de zes bestaansrijken genoemd in het Bardo Thödol. Op het sterfmoment heeft hij de kans gehad de eenheid te herkennen, maar is daar op de een of andere manier niet in geslaagd. En nu is hij in de bardo van dharmata beland, waar de absolute energie van het heldere licht uiteenvalt en de dualiteit haar intrede doet. De zes bestaanwerelden zijn verschenen en de overledene heeft zich laten verlokken tot een wedergeboorte in de godenwereld. Niet geheel onprettig natuurlijk, maar toch weer gevangen in de kringloop van samsara.

Parsons metafoor, wij als goden in een eigen schepping, laat zien dat de valkuilen in leven en dood eigenlijk steeds dezelfde zijn. In plaats van in te zetten op het herkennen van de eenheid, creëren we onze eigen schijnwereld vol oppervlakkige afleiding. Uit gemakzucht, uit gewoonte, voor de gezelligheid. Maar vooral voor de illusie van veiligheid.

 

 

bron:

Tony Parsons

Niemand daar; Dialogen

Samsara Uitgeverij, 2004

Mens of engel?

Laatst zag ik City of Angels, een nogal drakerige film uit 1998, maar toch ook wel weer aardig vanwege de subthema's dood en engelen. Het verhaal draait om Seth, een van de engelen die hier op aarde rondhangen. Ze zijn overal om ons heen, wakend en behoedend, begeleiders als we sterven. Tot die tijd zijn ze voor ons niet zichtbaar. Seth (Nicolas Cage) krijgt gevoelens voor hartchirurg Maggie (Meg Ryan), en besluit daarom de eeuwigheid op te geven, en als sterfelijk mens verder te gaan. Dat is best wel een beslissing, maar Seth is een beetje opgejut door een andere ex-engel, ene Nathaniel Messinger, die zichzelf een hedonist noemt. Messinger eet en drinkt mateloos en houdt er een gezin op na. Hij geniet ervan en vertelt Seth dat ‘vrije wil’ niet alleen aan mensen, maar ook aan engelen is toebedeeld. Om zijn transitie in gang te zetten springt Seth van een hoog gebouw. De (letterlijk) gevallen engel kan nu pijn en genot ervaren, bloeden, voelen, proeven enzovoorts. Hij schuift aan bij Maggie. Zij overlijdt helaas al snel, Seth is bedroefd, dit is natuurlijk niet de ervaring waar hij op zat te wachten. Maar aan het eind van de film vindt hij het allemaal weer prima, mens zijn, en gaat hij fijn zwemmen in de oceaan terwijl de engelen toekijken.

Afgezien van de slechte casting (Cage vind ik de meest ongeloofwaardige engel sinds Clarence Odbody), roept deze film allerlei vragen bij me op. Bijvoorbeeld, wat moet ik hier nu mee? Is het gemiddelde mensenleven dan echt zo prettig, en al helemaal vergeleken met dat van een engel? In het Bardo Thödol wordt (in de bardo van wording) juist alles op alles gezet om een wedergeboorte, ongetwijfeld vol lijden, te voorkomen. En in de bardo van dharmata, als op dag drie de boeddha Ratnasambhava verschijnt, en de overledene waarschijnlijk in paniek wegvlucht van het scherpe gele licht, rechtstreeks naar het zachte blauwe licht van de mensenwereld, wordt hij gewaarschuwd dat vooral toch niet te doen! Hij zal namelijk vallen(!) en wéér in de mensenwereld terechtkomen. En dat betekent lijden, ziekte, ouderdom en dood en geen tijd meer hebben om bevrijding te bereiken.

Reïncarnatie vindt plaats in de modderpoel van samsara, in een van de zes bestaanswerelden, meestal opnieuw in de mensenwereld, en als het meezit als ‘engel’ in de godenwereld.  Maar volgens deze film dus zou het bestaan als engel juist minder aantrekkelijk zijn, vergeleken met dat van een mens. Ze worden voorgesteld als een emotieloze club, zwijgzaam en in het zwart gekleed, en kennelijk gekoeioneerd door een hogere macht. Bij zonsondergang staan ze groepsgewijs op het strand te luisteren naar hemelse muziek, die alleen zij kunnen horen. Dat dan weer wel.

Dat een mensenleven een buitenkansje is, waarin je ervaring kunt opdoen en ‘groeien’, wordt in veel spirituele tradities benadrukt. En sommige mensen die een uittreding hebben meegemaakt, herinneren zich een diep besef ‘hoe bijzonder het is als je een tijdje mens mag zijn’. Robert Monroe vertelde in een interview (1992) dat hij eens terug was op de gelukzalige plaats die hij Home noemt, maar er ontdekte in een soort ‘loop’ te verkeren (telkens hetzelfde stuk muziek en wolken). Dáárom was hij hier ooit vertrokken, je komt er niet verder. Maar, waarschuwt hij, te vaak terugkeren naar de mensenwereld en nieuwe ervaringen is ook weer niet goed, je raakt “locked in, er is kans op verslaving”.

Ook Sogyal Rinpoche benadrukt in zijn bekende boek hoe bijzonder het is dat je mens mag zijn: “De kwaliteit van de godenwereld mag beter lijken dan die van ons, de meesters zeggen ons dat het mensenleven oneindig meer waard is. Waarom? Juist omdat wij het gewaar-zijn en de intelligentie bezitten die de grondstoffen voor verlichting zijn; en omdat juist het lijden, waarvan het gehele mensenleven doordrongen is, de stimulans tot geestelijke transformatie is.” Volgens hem is het juist heel moeilijk en zeldzaam om in de mensenwereld terecht te komen. Hij komt met het bekende verhaal van de blinde schildpad, “die rondzwemt in de diepten van een oceaan zo groot als het universum. Aan de oppervlakte drijft een houten ring, die door de golven heen en weer geslingerd wordt. Elke honderd jaar komt de schildpad één keer boven. Volgens de boeddhisten is het moeilijker als een menselijk wezen geboren te worden dan het voor de schildpad is om boven te komen met zijn hoofd door de houten ring.”

Bardo van wording: de juiste moederschoot kiezen (1)

Aan het eind van de bardo van wording kan de overledene een reïncarnatie voorkomen door de moederschoot te blokkeren. Het Bardo Thödol vertelt hem hoe en waarom.

Maar misschien heeft deze dode amper een goede daad verricht, en zoveel neurotische sluiers dat hij niet bevrijd kan worden, ondanks alle tips en trucs die hij inmiddels aangereikt heeft gekregen. Helaas dan, de kracht en macht van karma zijn intens dwingend. Als de moederschoot zich tot nog toe niet gesloten heeft, moet hij het misschien maar opgeven en zijn wedergeboorte accepteren. In dat geval is het wel belangrijk dat hij toch op z’n minst de juiste moederschoot kiest.

Het Bardo Thödol blijft ook hier behulpzaam. Het biedt de overledene een totaalbegeleiding op zijn reis door de bardo. Van de veelheid vóór de dood naar de eenheid van het Heldere Licht, en via de bardo van dharmata en de bardo van wording, in een steeds bonter en grimmiger wordende veelheid, naar de laatste poging om de moederschoot te blokkeren: een meditatie op het Heldere Licht (de eenheid). Daarna waaiert de beleving weer uit tot de veelheid van het menselijk bestaan en is de cirkel weer rond.

De achterblijvers noemen de dode drie keer bij zijn naam en lezen de tekst hardop voor. Beste dode, luister goed. Het is je vaak uitgelegd, maar je hebt er niets van begrepen. Nu is de tijd gekomen om een lichaam aan te nemen. Hier zijn de instructies om de beste moederschoot te selecteren. Houd ze in gedachten, begrijp ze en wees niet afgeleid maar concentreer!

Daarna worden uitvoerig de kenmerken van het werelddeel waar je geboren zult worden met je doorgenomen, natuurlijk wel gebaseerd op de antieke boeddhistische kosmologie. Je kunt kieskeurig zijn, kennelijk zit er nog volop rek in de keuzemogelijkheden. Er zijn bijvoorbeeld tips over bepaalde locaties waar de situatie wel heerlijk comfortabel is, maar waar je toch niet moet zijn omdat de dharma (de leer van Boeddha) er niet floreert. En een bepaalde plaats in het zuiden, genaamd Rozenappeleiland, wordt juist extra aanbevolen. Luxueuze, comfortabele woningen, als je kunt moet je daar binnengaan.

Over het algemeen ga je terug naar de mensenwereld of wordt je in de godenwereld herboren (misschien is geest of engel hier een beter woord), maar een geboorte in een ander bestaansrijk is ook mogelijk. Elk van de zes bestaanswerelden is een bewustzijnstoestand. Ze kunnen elkaar doorkruisen en omgeven. Een spook leeft in zijn eigen sfeer, maar kan contact met mensen maken. Godheden spelen een rol op aarde en vergezellen ons welwillend of vertoornd in het hiernamaals.

Als je in de godenwereld herboren zult worden, zie je hemelse bouwwerken van vele verdiepingen, gemaakt van allerlei edelstenen. (Dit lijkt op de hemelse stad en de pearly gates uit de christelijke mythologie.) Kun je naar binnen? Doen! De halfgoden (asura’s) zien plezierige bossen of draaiende wielen van vuur. Ga daar in ieder geval niet binnen, maar bied in gedachten weerstand. Word je een dier, dan ontwaar je in een soort mist holen in de grond, grotten en strohutten. Niet binnengaan. Preta’s zien boomstompen en zwarte vormen omhoog steken. Duisternis, schaduwen, ondiepe holen en zwarte stukken grond. Ga daar zeker niet heen. Wees intens moedig en bied in gedachten weerstand. Als je als hellewezen geboren zult worden, hoor je liederen die gezongen worden door mensen met een slecht karma. Je zult merken dat je in een duister land terecht bent gekomen, met zwarte en rode huizen, met zwarte vuurplaatsen en zwarte wegen. Je zult er in de hellen verstrikt raken en ondraaglijke pijn door hitte en kou ondergaan, waar je niet aan kunt ontsnappen. De echt zware gevallen zullen hier hulpeloos naar binnen moeten gaan, maar als je kunt moet je dit absoluut vermijden! Wees heel voorzichtig, toon wilskracht en blokkeer de moederschoot. Mobiliseer de kracht van de drang naar bevrijding! 

 

Bronnen:  

Francesca Fremantle en Chögyam Trungpa  

Het Tibetaans Dodenboek  

Servire, 1991 

 

Robert A.F. Thurman  

Het Tibetaanse Dodenboek  

Altamira-Becht,  2006 

 

Ilse Dorren  

Tocht door twee werelden; Gids voor het Tibetaanse Dodenboek  

Mirananda, 1985

Bardo van dharmata, eerste dag

De overledene die het heldere licht én het ‘tweede’ heldere licht niet herkend heeft, gaat door naar de volgende ronde: de bardo van dharmata.
Hij zal er de vredige en toornige godheden ontmoeten.

De overledene ontwaakt uit een verdoving en vraagt zich af wat hem overkomen is. Het Bardo Thödol (hardop voorgelezen door een achterblijver) legt het nog maar eens uit: je bent vier en een halve dag buiten bewustzijn geweest en je bevindt je in de bardo. Herken dit!

Het cyclische bestaan is nu opgeschort, en daarom zie je alle dingen als lichten en beelden (boeddhavormen). De gehele ruimte vult zich met de schittering van een blauw licht en vanuit het middenrijk, de allesdoordringende cirkel, zal de Boeddha Vairochana voor je verschijnen. Hij zit op een leeuwentroon en houdt een wiel met acht spaken in zijn hand. Hij is verenigd met zijn partner Akasha Dhatvishvari.

Het blauwe licht van de wijsheid van de uiteindelijke realiteit, of ook: de natuurlijke zuiverheid van de skandha (aggregaat) van bewustzijn, is ondraaglijk oogverblindend, angstaanjagend en intens. Het is de wijsheid van de dharmadhatu, stralend, helder, scherp en schitterend. Het priemt je tegemoet vanuit het hart van Vairochana en zijn gezellin.

De Boeddha Vairochana is het beginpunt van de goddelijke manifestatie. Hij verkeert eigenlijk nog in de werkelijkheid van het dharmakaya, maar heeft toch al één kant van zijn wezen naar de wereld van de dualiteit gericht. In de Tibetaanse mystiek is Vairochana de witte boeddha, die de 'wijsheid van de werkelijkheid' symboliseert.

Tijd voor een keuzemoment, want tegelijk met het heldere blauwe licht wordt je benaderd door het zachte, witte licht van de goden. Het doorboort je. Door je slechte karma raak je angstig en in paniek wil je vluchten uit de wijsheid van dharmadhatu met haar stralend blauwe licht. Het zachte, witte licht van de goden spreekt je veel meer aan en je gaat er op af.

Dat is absoluut niet de bedoeling!, waarschuwt het Bardo Thödol. Het witte licht is namelijk een hindernis die het pad van de bevrijding verspert. Kijk er niet naar, verlang er niet naar, hecht er niet aan! Als je je er door laat verleiden, zul je ronddwalen in de godenwereld (de hemel) en de zes bestaanswerelden (loka's). Richt je in plaats daarvan op het stralende blauwe licht, wees er niet bang voor, hoe stralend en scherp het ook is. Het is het heldere licht van de hoogste wijsheid, de lichtstraal van de boeddha die de wijsheid van de dharmadathu wordt genoemd. Voel je er door aangetrokken en neem er je toevlucht toe. Het is de manier waarop Vairochana je op het gevaarvolle pad van de bardo komt escorteren. Concentreer je intens op Vairochana, met vertrouwen en eerbied. Zeg het gebed op dat het Bardo Thödol je souffleert. Als je dat met diepgevoelde toewijding doet, zul je oplossen in het regenbooglicht in het hart van het Vairochana-paar en een sambhogakaya-boeddha worden in het middenrijk.

Dat is dan wel niet de hoofdprijs van totale bevrijding, maar toch héél wat en voor de meesten van ons helaas nog niet haalbaar. De godenwereld, de hemel is natuurlijk ook geen kwade keus (als er tenminste toegang verleend wordt), maar vroeger of later zul je toch weer verder moeten. Het Bardo Thödol is er dan ook niet enthousiast over.

Op de tweede dag in de bardo van dharmata zal de overledene de Boeddha Vajrasattva ontmoeten.


Bronnen:
Francesca Fremantle en Chögyam Trungpa
Het Tibetaans Dodenboek
Servire, 1991

Robert A.F. Thurman
Het Tibetaanse Dodenboek
Altamira-Becht,  2006

Ilse Dorren
Tocht door twee werelden; Gids voor het Tibetaanse Dodenboek      
Mirananda, 1985

Toscaanse villa

De hemel van… Een vriendin van Renate Dorrestein

(De hemel van… Afl. 2)

In de vorige aflevering van deze hemelse rubriek werd ons een blik gegund in het hiernamaals van schrijfster Renate Dorrestein. In hetzelfde interview in de Volkskrant komt een (verder anonieme) vriendin van Renate ter sprake met háár interpretatie van de hemel:

RD: “Een vriendin van mij heeft een schitterende voorstelling dat het hiernamaals een prachtige Toscaanse villa is met allerlei vertrekken. Daar komt iedereen samen van wie zij houdt. Iedereen zit daar de dingen te doen waar hij goed in was. Ik vind dat een prachtig beeld.”

Ik ook. En ik moet daarbij denken aan de godenwereld van het Bardo Thödol met “de prachtige, hemelse bouwwerken van meerdere verdiepingen die gemaakt zijn van verschillende edelstenen”. (*)

De godenwereld (de hemel) is een van de zes loka’s waarin je reïncarneert als je er (opnieuw) niet in geslaagd bent het Heldere Licht te herkennen. Het Bardo Thödol geeft de overledene allerlei tips om deze wedergeboorte wat te “sturen”, en dan liefst richting mensen- of godenwereld natuurlijk. Het verblijf in de loka’s is ook maar weer tijdelijk, het enige wat echt telt is bevrijding door op te gaan in (herkenning van) het Heldere Licht.

(*)Engelse vertaling door Robert A.F. Thurman

    Het Tibetaanse Dodenboek

    Altamira-Becht,  2006

link:

Het interview door Wilma de Rek in de Volkskrant (€)  HIER

De evolutie van de hemel

In Trouw stond laatst een kort artikel met als titel: "Als de hemel geen plek is, wat is het dan wel?" Gezien de toegemeten lengte van dit lichtvoetige stuk zag 'De krant met Verdieping' er kennelijk ook niet veel brood (meer) in. Maaike van Houten bezocht in de Amsterdamse Westerkerk het symposium "Lieve Hemel", waar theoloog Jan Muis betoogde: "Niet alles wat niet waarneembaar of niet voorstelbaar is, is automatisch ondenkbaar". Het kan best allemaal, heus.

De (traditionele) hemel lijkt op z'n retour. Volgens Trouw denken "moderne mensen" dat de hemel niet bestaat, hooguit als "zorgeloze plek waar opa z'n biertje drinkt" en ons moeizame gedoe geamuseerd gadeslaat. Zij stellen vragen als: Zien mensen elkaar terug? Waar in het universum is die hemel precies? En is god daar?

Ik denk dat er nog volop in een hemel geloofd wordt, maar op een andere manier. Ooit was het de ultieme troostplek, de grote beloning. De wortel die je tijdens je leven kreeg voorgehouden, "hierná word het leuk...". En die plek in de hemel moest je dan ook nog eens zuur verdienen, een welhaast onmogelijk doel met als enig en eeuwig alternatief de tegenhanger Hel. Hoor je daar nog wel eens iemand over? De hemel is het standaard hiernamaals geworden, lijkt het.

Overledenen met vleugeltjes en harpjes op een wolkje zie je alleen nog in flauwe cartoons. Verdwenen ook zijn de paradijselijke tuinen en de glooiende groene velden al dan niet in mist en nevelen gehuld. De hemel is meer individueel maatwerk geworden. Iedereen creëert er zijn eigen omgeving en decor, zijn persoonlijke hemel en zet hier zijn favoriete bezigheden voort, maar dan zonder aardse belemmeringen. Misschien wel een eeuwigdurend dancefeest of houseparty (voor mij de hel), wie zal het zeggen.

De moderne hemel lijkt op de godenwereld, de hemel uit het Bardo thödol. Een heerlijke illusie die je zelf creeërt, een product van je eigen geest. Het is een van de zes loka's en het Bardo thödol doet er niet enthousiast over, want hoe prachtig en aangenaam ook: het is maar een tijdelijke bevlieging. Op een gegeven moment heb je er toch genoeg van en besef je dat je weer verder moet.

link:

Het artikel van Maaike van Houten in Trouw (€)  HIER