Yuurei

foto: Funda 2016

Ooit zag ik op Funda een spookhuis te koop. Het was een oud landhuis uit de 16e eeuw, en de makelaar en de verkoper brachten de paranormale activiteiten ruim onder de aandacht. Zij zagen het duidelijk als een positief verkoopargument, met waarschijnlijk een extra prijskaartje.

In Japan zou deze woning niet veel kans maken, denk ik. Op BBC news las ik een artikel van Michael Fitzpatrick, waaruit blijkt dat veel Japanners geesten en spoken erg serieus nemen. Zij hebben een woord, yuurei, dat 'dwalende rusteloze geest' betekent. Dit zijn geesten van mensen die stierven in gewelddadige of tragische omstandigheden, denk aan moord, zelfmoord of een eenzame dood. Als zoiets thuis gebeurd is, dan is het geloof dat hun yuurei niet weggaat. Die blijft steken tussen het aardse leven en het hiernamaals.

Dat is slecht nieuws als je een dergelijk pand wilt verkopen, het is gestigmatiseerd en dat verlaagt de verkoopprijs behoorlijk. Een huis waar een moord of zelfmoord heeft plaatsgevonden is waarschijnlijk overal ter wereld moeilijker te verkopen, maar toch vooral in Japan, waar de afkeer van huizen met een dergelijke reputatie enorm is. Zelfs een appartement naast een begraafplaats is al moeilijk te verhuren, zegt Fitzpatrick in zijn artikel, vooral als je de graven kunt zien vanuit de keuken. Het ergst is als een zelfmoord plaatsvond in het appartement, maar zelfs als iemand van het dak springt, zullen veel huurders vertrekken. Dat zou in de UK of USA minder snel gebeuren.

Volgens richtlijnen van de Japanse regering uit 2021, moeten makelaars zelfmoord, moord en dood door vuur verplicht vermelden, en dat geldt ook voor iedere dood waarbij het lichaam een lange tijd niet ontdekt was. Bij huurhuizen geldt hiervoor een termijn van drie jaar. Volgens Fitzpatrick hoef je in de UK niet te vermelden of er iemand in het huis overleden is, en in de USA verschilt dit van staat tot staat.

Voor huizenjagers die niet bijgelovig zijn of er gewoon niet om geven, betekent dit dat er flinke kortingen gevonden kunnen worden. Er is zelfs een aparte categorie voor 'besmette' woningen, genaamd jiko bukken. In het artikel word ene Ryua opgevoerd, zij leeft in een huis met een geest die ze bij de bezichtiging al zag. Vier jaar later zegt ze nog steeds dagelijks paranormale activiteit te ervaren, gepraat en voetstappen. In het huis had een man zelfmoord gepleegd, wat betekende dat ze dertig procent korting kreeg op haar huur in een gewilde wijk.

Een andere dame betaalde ongeveer de helft van wat haar fraaie huis normaal gekost zou hebben. Een enorme korting. In geesten gelooft ze niet, "maar als er een is ben ik haar elke dag dankbaar", zegt ze. Ze vond het huis op de website Oshimaland, waarop jiko bukken properties staan plus de details van de nare gebeurtenissen die er plaatsvonden. 

Intussen zijn de huizenprijzen en de kosten van levensonderhoud flink gestegen  in Japan, en volgens een onderzoek uit 2025 zou nu meer dan de helft van de Japanners waarschijnlijk wel een jiko bukken huis huren als het goedkoop was. 

bron: BBC news, 29 oktober 2026 

Koffie in de bardo

In de VPRO-serie Tokidoki reist Paulien Cornelisse door Japan en onderzoekt er allerlei vreemde, maar voor dit land typerende gewoonten. De titel van aflevering 4 (seizoen 2) is Genki, wat zoiets als ‘levensenergie’ betekent. Bijna nergens ter wereld worden mensen zo oud als in Japan. Maar helaas geldt dat niet voor alle Japanners, sommige bezwijken omdat ze te hard werken. Paulien spreekt met Emiko Teranishi, zij is de weduwe van een man die zelfmoord pleegde omdat hij de druk op zijn werk niet langer aankon. Een erg naar verhaal, maar in de Japanse maatschappij helaas geen uitzondering. Hoewel hij dertien uur per dag werkte en 350 uur per maand klokte, slaagde hij er maar niet in het door de bedrijfsleiding opgelegde quotum te behalen. Zijn weduwe heeft een soort altaartje gemaakt in zijn kamer, met daarop onder andere een urn met zijn as. Zij zet nog elke dag een kop koffie voor haar man neer, als offergave. Hij hield van koffie.

 

 

 

Bron foto's: still

In het Bardo Thödol (het Tibetaans Dodenboek) vinden we ook een korte passage, waarin de achterblijvers eten hebben neergezet, speciaal voor de overledene. Die dwaalt rond in de bardo van wording, in een mentaal lichaam. Tot zijn grote wanhoop beseft hij nu dat hij dood is, en dat zijn vorige lichaam onbereikbaar is geworden. Hij verlangt sterk naar een nieuw stoffelijk lichaam en gaat daarnaar op zoek.

Tussen de regels door lijkt de tekst van het Bardo Thödol hier het magische effect te accepteren, wat ritueel aangeboden voedsel kennelijk op een dode kan hebben. Dat dit voedsel dus aan het lichaam in de bardo een gevoel van voeding kan geven. De tekst herinnert de overledene er wel aan dat hij nu een mentaal lichaam heeft, dat alleen uit verbeelding bestaat. En dat zijn gevoelens van honger, zwakte en wanhoop zuiver mentaal zijn.

En wat voor voedsel geldt, kan natuurlijk ook voor koffie gelden. En roken? Wie zal het zeggen. Al met al geen slecht idee, sterke koffie in de bardo!

Binnenkort meer over de bardo van wording, in de reeks over het Bardo Thödol.

Amida Nyorai

 

In de bekende boeddhazaal van Museum Volkenkunde in Leiden staat een groot bronzen beeld uit Japan (1716) dat Amida Nyorai voorstelt. Volgens het bijschrift “de Hemelse Boeddha van het Westen, de Boeddha van het Oneindige Licht, van de ondergaande zon en van het hiernamaals. Hij zetelt in het Westers Paradijs, niet zozeer een plaats als wel een toestand waarin mensen herboren worden, bevrijd van alle lijden van het aardse bestaan.”

Amida is de Japanse naam van Amitabha, de “rode boeddha” van de vorige blogpost. Het Westers Paradijs, ook Zuiver Land genoemd, is gecreëerd door Amitabha als toevlucht voor hen die zoveel negatief karma hebben verzameld dat zij niet in staat zijn zelf de verlichting te kunnen verkrijgen. Aanhangers van deze vooral in Oost-Azië populaire tak van het boeddhisme geloven dat  Amitabha Boeddha hiermee een alternatieve training biedt om Verlichting te verkrijgen, in plaats van diepdoorgrondend mediteren. Devotie naar Amitabha zou leiden tot het Zuiver Land waar de Verlichting makkelijker is te verkrijgen.

Windtelefoon

In de VPRO-serie Tokidoki (wat soms betekent in het Japans) reist Paulien Cornelisse door Japan en onderzoekt er de volksaard. Daar doet zij op lichtvoetige wijze verslag van. Deze maand werd aflevering vier (slot) uitgezonden, getiteld Mono no aware. Dat betekent zoiets als ‘niets is blijvend en dat is droevig en vrolijk tegelijk’, de schoonheid van vergankelijkheid dus. Schoonheid heb ik niet gezien dit keer, wel veel eenzame ouderen en een naargeestig geheel verlaten dorp vol poppen. 

bron foto's: still

 

Op zes uur rijden van Tokio woont de zachtaardige meneer Sasaki. Hij heeft in zijn tuin een telefooncel met een windtelefoon, daarmee kunnen nabestaanden met hun doden communiceren. Er hebben al 30.000 mensen gebruik van gemaakt. Er is niet ingeplugd, het snoertje van het bakelieten toestel hangt er los bij, dus rechtstreeks bellen met de overleden dierbaren is er niet bij. Het is meer “een manier om te praten met de herinnering aan de persoon die gemist wordt”, zegt meneer Sasaki. Je moet het zien als een vorm van rouwproces, een hulpmiddel om het hart te luchten. De Japanse omgangsvormen maken het namelijk niet gemakkelijk om je verdriet in het openbaar te uiten, daar wordt niet over gepraat.

 

Meneer Sasaki vraagt aan Paulien Cornelisse of zij gelooft dat mensen een ziel hebben? Cornelisse antwoordt hierop ontkennend, maar voegt er aan toe dat ze het wel graag zou willen geloven. Meneer Sasaki gelooft wel in een ziel, maar noemt het bestaan van de ziel relatief. Hij denkt dat de ziel voortvloeit uit de connectie tussen levende en overleden mensen, dat de ziel tussen die twee partijen een verbinding legt. En dat de windtelefoon daartoe bijdraagt.

De ziel als een soort derde partij. Voor mij een nieuwe en interessante benadering.