Bardo van dharmata, tiende dag

De overledene waarvan ‘de karmische duisternis groot is’ (zoals het Bardo Thödol dat zo mooi formuleert) is op de negende dag in de bardo van dharmata angstig en vol haat weggevlucht voor zijn yidam (in boze vermomming). Hij heeft hem niet herkend.

Op dag tien krijgt hij een nieuwe kans: de Heruka van de ratna-familie komt hem uitnodigen. De achterblijvers lezen de tekst uit het Bardo Thödol en leggen hem uit wat hij nu weer meemaakt. Dat het de Boeddha Ratna-Heruka is, die daar verschijnt uit het zuidelijk deel van zijn hersenen. Donkergeel lichaam, drie hoofden, zes armen, vier benen. Een wit, een rood en een vlammend donkergeel gezicht. Zijn attributen: een juweel, een drietand, een knuppel, een bel, een schedelnap en een drietand met drie gespietste mensenhoofden*. Hij wordt omhelst door zijn partner Ratna-Krodhishvari die een schedel vol bloed aan zijn mond houdt.

 

De overledene moet niet bang zijn, maar de Heruka herkennen als zijn yidam. Het is namelijk Boeddha Ratnasambhava met zijn gezellin. Geen afkeer, maar verlangen, en herkenning is bevrijding!

De overledene herkent nu zijn yidam, versmelt er mee, en wordt een boeddha in sambhogakaya.

*In de vertaling van Robert Thurman staat khatvanga-staf. Dat is een symbool van heerschappij over het centrale energiekanaal (van het innerlijke zenuwstelsel in de yogaleer). Deze staf heeft een achtzijdige buis met een halve vajra-scepter aan de onderkant. De bovenkant bestaat uit ‘een vaas van onsterfelijkheid’ met daarop drie gekrompen mensenhoofden (die de overwinning op begeerte, haat en onwetendheid symboliseren) en daar weer bovenop een drietand.

Bronnen:
Francesca Fremantle en Chögyam Trungpa
Het Tibetaans Dodenboek
Servire, 1991

Robert A.F. Thurman
Het Tibetaanse Dodenboek
Altamira-Becht,  2006

Ilse Dorren
Tocht door twee werelden; Gids voor het Tibetaanse Dodenboek
Mirananda, 1985

Bardo van dharmata, derde dag

Dag drie in de bardo van dharmata lijkt veel op dag één en dag twee: allerlei lichten en kleuren, er verschijnt een dhyani-boeddha en er is een belangrijk keuzemoment. Tot nu toe is de overledene nog niet erg succesvol gebleken op zijn pad naar bevrijding. En waarom zou dat nu wel lukken? Gelukkig blijft het Bardo Thödol optimistisch en geeft het de overledene praktische adviezen via de nabestaanden die de tekst hardop voorlezen.

Het is vooral belangrijk om niet bang te zijn. Dus ook niet wegvluchten als de gele boeddha verschijnt. Een indrukwekkend schouwspel: zittend op een paardentroon, verenigd met zijn gezellin Mamaki, begeleid door vier bodhisattva’s, twee mannelijke en twee vrouwelijke. In zijn hand houdt hij een wensvervullend juweel. En dit alles tegen een achtergrond van regenboogstralen en lichten. Ratnasambhava, de boeddha van de wijsheid der gelijkheid*, komt je helpen. Dat moet je goed beseffen als je het stralend heldergele licht ziet priemen vanuit het hart van dit Boeddhapaar, versierd met lichtschijven en glinsterende druppels en druppeltjes. Het is het gele licht van de skandha van gevoel in zijn fundamentele zuiverheid, de wijsheid van gelijkheid.

Door je hardnekkige trots en neurotische sluiers zul je waarschijnlijk in paniek raken, en wegvluchten van dit scherpe gele licht dat zo ondraaglijk voor je ogen is. Regelrecht naar het prettige zachte blauwe licht van de mensenwereld (waarschijnlijk de meest normale loka voor een overledene op doortocht), dat tegelijk met het wijsheidslicht schijnt, en je nu enorm aantrekkelijk voorkomt. Maar doe dit vooral niet! Het is het pad van vernietiging dat voortkomt uit je schadelijke (onbewuste) neigingen die je door je sterke trots hebt verzameld. Je zult vallen en weer in de mensenwereld terechtkomen waar je zult lijden door geboorte, ziekte, ouderdom en dood en geen tijd meer zult hebben om bevrijding van het cyclische bestaan te bereiken. Terug bij af, in de modderpoel van samsara. Negeer het dus en geef je trots op, geef je onbewuste neigingen op.

Herken en erken liever het stralend heldere gele licht als wijsheid. Wees ontspannen, eerbiedig en vol vertrouwen. Het is de natuurlijke energie van je eigen geest! Verlang er naar en bid de inspiratiebede (uit het Bardo Thödol), terwijl je sterk concentreert op de Boeddha Ratnasambhava. Je zult dan oplossen in het regenbooglicht van het Ratnasambhava-paar en een sambhogakaya-boeddha worden in het zuidelijke zuivere boeddhagebied.

Geschreven voor ‘de gewone man’ introduceert het Bardo Thödol hier het gebed, want geloof ‘dat het werkt’ en een beetje goede wil en kennis zijn eigenlijk al voldoende. De overledene richt zich tot symbolen van de totale eenheid.  En zelfs als je er niet in gelooft of er voor bidt, zullen alle lichten en stralen en vormen ondeelbaar met je versmelten. Je zult een boeddha worden en verlichting bereiken. Of zoals Thurman het in zijn vertaling formuleert:  “Als de overledene deze gelijkschakelende wijsheid op deze manier herkent, is er geen twijfel mogelijk dat zelfs de zwakste geest zal worden bevrijd”.

En anders is er altijd nog dag vier in de bardo van dharmata.


*Zoals eerder gezegd is de dualiteit al volledig aanwezig in sambhogakaya, maar wel in een toestand van volmaakt evenwicht. Goed en kwaad, liefde en haat, leven en dood: al deze illusies neutraliseren elkaar, omdat ze in exact gelijke mate aanwezig zijn. Deze wijsheid der gelijkheid wordt gesymboliseerd door de gele boeddha Ratnasambhava.


Bronnen:
Francesca Fremantle en Chögyam Trungpa
Het Tibetaans Dodenboek
Servire, 1991

Robert A.F. Thurman
Het Tibetaanse Dodenboek
Altamira-Becht,  2006

Ilse Dorren
Tocht door twee werelden; Gids voor het Tibetaanse Dodenboek      
Mirananda, 1985