Bardo van dharmata, negende dag

De overledene moet door naar de negende dag in de bardo van dharmata. De bevrijding lag weer voor het grijpen op dag 8, maar helaas heeft hij de Heruka niet herkend en is angstig weggevlucht. De achterblijvers noemen hem weer bij zijn naam, en lezen de tekst van het Bardo Thödol hardop voor. Zij moeten hem opnieuw proberen duidelijk te maken wat er aan de hand is.

Luister goed en laat je niet afleiden! Uit het oostelijk deel van je hersenen verschijnt de Boeddha Vajra-Heruka. Het is de bloeddrinkende manifestatie van de vajra-familie. Zijn lichaam is donkerblauw, met drie hoofden, zes armen, en vier gestrekte benen. Het rechtergezicht is wit, het linker rood, en het middelste blauw. In zijn zes handen heeft hij aan de rechterkant een vajra, een schedelnap en een bijl. Links een bel, een schedelnap en een ploegschaar. Zijn gezellin Vajra-Krodhisvari omhelst zijn lichaam met haar rechterhand om zijn hals geklemd, en houdt met haar linkerhand een schedel gevuld met bloed aan zijn mond.

Niet bang zijn, of verbijsterd! Herken hem! Het is de vorm van je eigen geest, je yidam. Wees toegewijd, want eigenlijk is het de Boeddha Vajrasattva met partner. Meteen als je ze herkent ben je bevrijd!

Nu herkent de overledene zijn yidam, versmelt ermee, en wordt een sambhogakaya-boeddha.

Bronnen:
Francesca Fremantle en Chögyam Trungpa
Het Tibetaans Dodenboek
Servire, 1991

Robert A.F. Thurman
Het Tibetaanse Dodenboek
Altamira-Becht,  2006

Ilse Dorren
Tocht door twee werelden; Gids voor het Tibetaanse Dodenboek
Mirananda, 1985

Bardo van dharmata, zesde dag [2]

In het eerste deel van de zesde dag in de bardo van dharmata verschenen er maar liefst tweeënveertig boeddhavormen tegelijk, waaronder de vijf dhyani-boeddha’s en hun gevolg. Dan nu het tweede deel. Hier krijgt de overledene te maken met wat het visioen van de vier gecombineerde wijsheden wordt genoemd, de doorgang van Vajrasattva.

Vier zeer fijne en heldere lichtstralen van wijsheid schijnen naar je hartcentrum. Het Bardo Thödol vergelijkt ze met zonnestralen die tot een touw zijn samengevlochten. Ze komen gecombineerd vanuit de harten van de vijf paren van de boeddhafamilies. Als eerste de wijsheid van dharmadhatu, als een streng van heldere witte* lichtstralen, schitterend en angstaanjagend, vanuit het hart van Vairochana, die zich met jouw hartcentrum verbindt. Binnen die streng van lichtstralen verschijnt een enorm helder fonkelende witte schijf, als een soort naar jou toe gerichte spiegel, die versierd is met vijf andere schijven. Er is geen midden of rand. Soortgelijke strengen, schijven en versierselen schijnen op je vanuit de hartcentra van Vajrasattva, Ratnasambhava en Amitabha en maken contact met jouw hartcentrum.**

 
Let op! Al deze verschijnselen zijn nog steeds het spontane spel van je eigen geest, niets anders. Voel je er niet toe aangetrokken, wees er niet bang voor, maar blijf ontspannen en vrij van gedachten. In die staat zullen alle boeddhavormen en lichtstralen met je samensmelten en zul je verlichting bereiken. Als je je de motivatie herinnert die je spiritueel leraar je eerder gegeven heeft, zul je deze visioenen vertrouwen en de realiteit herkennen alsof het een oude bekende is, zoals “een kind dat zijn moeder ontmoet”. Herken alle projecties als je eigen creaties, dan zul je erop vertrouwen dat je op het onveranderlijke pad van zuivere realiteit kunt blijven. En door dit vertrouwen zal zich een ononderbroken meditatieve staat (samadhi) voordoen en zal je bewustzijn oplossen in het lichaam van grote moeiteloosheid. Je zult een sambhogakaya-boeddha worden, die nooit terugvalt.

Tegelijk met de wijsheidslichten komen ook de bedrieglijke visioenen van de zes bestaanswerelden weer op, maar nu allemaal tegelijk. De witte, rode, blauwe, groene, gele en rookkleurige lichten van resp. de goden, jaloerse goden, mensen, dieren, hongerige geesten en hellewezens. Laat ze vooral links liggen! Blijf ontspannen en gedachtenvrij. Klamp je niet vast aan het onzuivere licht van de zes bestaanswerelden, want dan zul je een lichaam aannemen als een bewoner in een van die zes rijken. Je zult dan alleen maar problemen ervaren, geen bevrijding. Je zult uitgeput raken, want er is nooit een uitweg uit de grote oceaan van ellende van samsara.

Wees dus niet bang voor de scherpe en schitterende wijsheidslichten van de vijf boeddha’s, maar bedenk vol toewijding dat deze lichtstralen speciaal zijn gekomen om jou vol mededogen te omhelzen. Richt je volle wilskracht op de boeddhaparen van de vijf boeddhafamilies*** en zeg de inspiratiebede uit het Bardo Thödol. Duidelijker kan het allemaal niet. Volgens de tekst moet het nu echt lukken: bevrijding voor de hoger ontwikkelde mens die zijn eigen projecties herkent, de gemiddeld ontwikkelde die zichzelf herkent door intens vertrouwen en zelfs de weinig ontwikkelde die slaagt langs de doorgang van Vajrasattva.

En anders: door naar dag zeven…

*Opvallend in dit visioen is het witte licht van dharmadhatu, terwijl het eerder blauw was. En het licht van Vajrasattva is van wit in blauw veranderd. De mogelijkheid deze twee onderling te verwisselen is interessant. De wijsheid van de uiteindelijke realiteit is soms de transformatie van haat en de spiegelende wijsheid soms de transformatie van onwetendheid.

**Het groene licht van de dadenvolbrengende wijsheid schijnt hier niet, want de energie van jouw wijsheid is nog niet geperfectioneerd.

***Misschien is het voor degenen die nog sterk aan de dualiteit gehecht zijn juist makkelijker om (deze) boeddha’s te overpeinzen. In de mandala’s vindt je ze in allerlei variaties gerangschikt.



Bronnen:
Francesca Fremantle en Chögyam Trungpa
Het Tibetaans Dodenboek
Servire, 1991

Robert A.F. Thurman
Het Tibetaanse Dodenboek
Altamira-Becht,  2006

Ilse Dorren
Tocht door twee werelden; Gids voor het Tibetaanse Dodenboek      
Mirananda, 1985

Bardo van dharmata, tweede dag

Op de tweede dag in de bardo van dharmata verschijnt de Boeddha Vajrasattva. Een nieuwe kans voor de overledene die dag één verprutst heeft. Hij is weggevlucht voor de blauwe lichtstralen van dharmadatu en heeft zich ook niet de hemel laten inloodsen. Hij is ondanks de tips van het Bardo Thödol en ondanks het opzeggen van de gebeden in verwarring geraakt, dankzij zijn saldo aan schadelijke activiteiten en agressie.

 

De blauwe Boeddha Vajrasattva-Akshobhya verschijnt vanuit het blauwe oostelijke boeddhagebied. In zijn hand een vijfpuntige vajra, hij zit op een olifantentroon en omhelst zijn partner Boeddha Lochana. Twee mannelijke en twee vrouwelijke bodhisattva’s vergezellen hem. Er straalt een intens wit licht (de zuivere essentie van het element water).

De oorspronkelijke eenheid kun je hier niet meer rechtstreeks waarnemen, maar nog wel indirect. Dharmakaya wordt weerspiegeld (Vajrasattva is de boeddha van de ‘weerspiegelende wijsheid’) en dit stralend helderwitte licht, de zuiverheid van de skandha van vorm, schittert je priemend en indringend tegemoet vanuit het hart van het Vajrasattva-paar. Het is ondraaglijk voor je ogen. Je raakt in paniek (een gevolg van haat) en doodsbang voor het stralende witte licht wil je vluchten, rechtstreeks naar het zachte rookkleurige licht van de hellen, dat tegelijkertijd met het felle licht van de wijsheid schijnt.

Een riskant keuzemoment. Laat je je escorteren door het team van Vajrasattva, of sla je, onder invloed van je slechte karma, de richting naar de hellen in? Het Bardo Thödol drukt de achterblijvers op het hart de overledene toch vooral te blijven motiveren. Noem hem bij zijn naam en lees hem hardop voor. De adviezen van het Bardo Thödol zijn geheugensteuntjes voor de overledene. De teksten zijn pas zinvol als je tijdens het leven al vertrouwd raakt met de gebeurtenissen en probeert de werkelijkheid te doorgronden.

Het is heel belangrijk om niet bang te zijn. Wees juist blij met het scherpe en verblindend witte licht, het is wijsheid. Herken dit! Vertrouw erop, verlang er naar, roep het aan. Het is de reddingshaak van licht, het schijnsel van Vajrasattva die je komt begeleiden door de verschrikkingen van de bardo. Laat je dus niet inpalmen door het milde rokerige licht van de hellen. Het lijkt wel sympathiek, maar dit pad van vernietiging komt voort uit je schadelijke activiteiten en sterke haat. Je zult vallen en in de hel wegzinken in het moeras van ondraaglijk lijden, zonder kans op ontsnapping. De vertaling van Trungpa spreekt over hellewezens waar je mee te maken krijgt. Kortom: hier moet je niet zijn! Negeer deze hindernis die je bevrijding blokkeert, en geef je agressie op.

Richt je op het schitterende witte licht, concentreer je intens op Vajrasattva en bid vol toewijding de inspiratiebede. Dán zul je oplossen in het regenbooglicht in het hart van Varjasattva, en een sambhogakaya-boeddha worden in het oostelijke boeddhagebied van Volmaakte Vreugde.

Als het wéér niet lukt, zal de overledene op de derde dag de Boeddha Ratnasambhava ontmoeten. Dat is prettig geregeld in het mahayana-boeddhisme: niet meteen onafwendbaar en definitief hemel of hel, maar telkens nieuwe mogelijkheden en keuzen.

Bronnen:
Francesca Fremantle en Chögyam Trungpa
Het Tibetaans Dodenboek

Servire, 1991

Robert A.F. Thurman
Het Tibetaanse Dodenboek
Altamira-Becht,  2006

Ilse Dorren

Tocht door twee werelden; Gids voor het Tibetaanse Dodenboek
Mirananda, 1985